In de collectie van het Wereldmuseum Leiden zitten vele kebaya’s - blouses - uit voormalig Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. In dit wereldverhaal lees je hoe de stijl en kleur van de kebaya in de loop van de tijd steeds veranderde. Ook verschilt die stijl per cultuur. Je leest ook hoe de geschiedenis van de kebaya aan de hand van foto’s herverteld kan worden.

Klik op de afbeeldingen voor het bijschrift.
Bekijk beknopte versie
Open gallery

Kebaya in beeld brengen

Een kebaya is een kraagloze blouse die middenvoor sluit zonder (zichtbare) knopen en vaak met complex borduurwerk versierd is. Een kebaya wordt vaak met een sarong (heup- of wikkelrok) gedragen.

In 2024 werd de kebaya officieel ingeschreven als Unesco immaterieel erfgoed in Brunei, Indonesië, Maleisië, Singapore en Thailand. De kebaya wordt daar - maar ook buiten Zuidoost-Azië - nog steeds dagelijks gedragen, al is het vooral tijdens speciale gelegenheden. Zoals met Hari Kartini op 21 april, de geboortedag van Raden Ajeng Kartini (1879-1904) of op Hari Kebaya Nasional op 24 juli. Deze dag werd in 2023 door de Indonesische president Joko Widodo uitgeroepen om de kebaya te vieren. 

De geschiedenis van de kebaya is jammer genoeg niet goed gedocumenteerd en is voornamelijk dankzij fotografie te bestuderen. Zoals ook in Europa, had ook de rijkere bovenlaag in Nederlands-Indië, meer toegang tot fotografie en hierdoor zijn kebaya’s uitgebreider vastgelegd. Bestudering van de verschillende kebaya’s én foto’s helpt om de geschiedenis van kebaya’s in beeld te brengen. 

Hari Kartini / Kartinidag

Tijdens Hari Kartini op 21 april wordt de kebaya veelvuldig gedragen door moeders en hun dochters. De reden om een kebaya te dragen op deze feestdag is niet alleen omdat het de officiële nationale dracht is, ook was Kartini in haar tijd een echte kebaya-influencer. Als dochter van de regent van Jepara op Java droeg zij de bijbehorende langere donker gekleurde kebaya’s die adellijke vrouwen aan het eind van de 19de eeuw droegen. Onder invloed van haar interesse in emancipatie van de Nederlandse vrouw en haar wens voor educatie van haar volk, de inheemse bevolking van Java, ging zij als uniform de effen witte, Europese stijl kebaya dragen. De witte kebaya werd daarna omarmd op de later opgerichte Kartini-scholen.

Raden Ajeng Kartini (1879-1904) in het midden, met haar zussen Kardinah en Roekmini. Fotostudio: Charls & Co., 1901. (TM-60033327)
Raden Ajeng Kartini (1879-1904) in het midden, met haar zussen Kardinah en Roekmini. Fotostudio: Charls & Co., 1901. (TM-60033327)

Kebaya Encim of Nyonya

De dracht van de kebaya en het type kebaya veranderden door de jaren heen enorm door bekende dragers, maar ook door wetgeving en de positie in de maatschappij. De Peranakan-Chinese (Chinees-Indonesische) bevolking viel tijdens de koloniale bezetting door Nederland onder zowel het Nederlandse als Chinese bestuur. Beide bepaalden alles, ook wat gedragen mocht worden. De vrouwen in deze gemeenschap waren vaak lokale vrouwen getrouwd met Peranakan-Chinezen. Ze droegen bij voorkeur een gebatikte sarong, met daarover heen een lange tuniek, baju genoemd, meestal in een donkere kleur.

Open gallery

In 1920 trad een wet in werking, waardoor de Chinees-Indonesische bevolking in het raciale koloniale kastensysteem een hogere positie kreeg ten opzichte van de inheemse Indonesische bevolking. Ook werden de kledingvoorschriften vanuit China vrijer. De Peranakan-Chinese vrouwen kozen massaal voor een witte kebaya, gebaseerd op de effen witte, Europese stijl kebaya, maar met langere punten aan de voorzijde die taps toelopen.

Marie Agnes van Gesseler Verschuir-Pownall met drie vogels, voormalig Nederlands-Indië, 1910-1915. (TM-60054275)
Marie Agnes van Gesseler Verschuir-Pownall met drie vogels, voormalig Nederlands-Indië, 1910-1915. (TM-60054275)

Deze stijl bleef maar kort een trend. Al gauw werd er kleurrijk borduurwerk aan toegevoegd en de witte stof vervangen door allerlei kleuren. Dit type kebaya is nu vooral bekend onder de namen ‘Kebaya Encim’ in Indonesië en ‘Kebaya Nyonya’ in o.a. Singapore, waar Nyonya ook verwijst naar de Peranakan-Chinezen vrouwen die deze stijl dragen.

Open gallery

Families Kan, Han en Tan

In de afgelopen jaren schonk de familie Kan voorwerpen, een voorouderaltaar, kleding en foto’s aan het Wereldmuseum, waaronder zes kebaya’s. Deze schenking van de aan elkaar gerelateerde families Kan, Han en Tan geven inzicht in het leven van een Peranakan-Chinese familie in Indonesië en hoe hun tradities, gewoontes en dracht veranderden. Francine Brinkgreve en Sabine Bolk bestudeerden deze kebaya’s die Sioe Yao Kan en Gie Tjin Kan schonken en foto’s waarop kebaya’s zijn afgebeeld. De zes kebaya’s zouden gedragen zijn door hun grootmoeder (moedersmoeder) Han Tek Nio (1883-1969). Han Tek Nio gaf zelf les in naaien, borduren en het maken van kantwerk. Het is goed mogelijk dat zij deze zes kebaya’s zelf heeft gemaakt. Op de foto’s draagt zij als enige dagelijks een kebaya, terwijl haar kinderen en kleinkinderen kiezen voor meer westerse kleding.

Een merklap, gemaakt door Han Tek Nio, met Chinese gelukssymbolen zoals vleermuizen, feniksen en bloemen. Als bekwaamheidstest moesten meisjes op school een merklap borduren. Ze zijn aan beide kanten mooi, zonder afwerkingsdraden. Jakarta, 1850-1940. (7115-19) Met dank aan: Sioe Yao Kan
Een merklap, gemaakt door Han Tek Nio, met Chinese gelukssymbolen zoals vleermuizen, feniksen en bloemen. Als bekwaamheidstest moesten meisjes op school een merklap borduren. Ze zijn aan beide kanten mooi, zonder afwerkingsdraden. Jakarta, 1850-1940. (711
Open gallery

Zes kebaya’s toegevoegd aan de collectie

De zes kebaya’s zijn misschien niet super opvallend, misschien zelfs wel alledaags, maar daarom juist zo waardevol. 

De kebaya in beeld op Bali

Op Bali dragen vrouwen een kebaya voornamelijk bij het uitvoeren van rituelen, als zij worden uitgenodigd voor bijvoorbeeld een huwelijk of een crematie, en als zij offers brengen in een tempel, ook als dit hun eigen huistempel is. 

Zij dragen een kebaya altijd in combinatie met een kain (een lange heupdoek of wikkelrok) en een selendang, een langwerpige doek die zij om hun middel winden. Het dragen van de selendang om de middel is uniek voor Bali, het is een teken van beleefdheid tegenover de bewoners (zichtbaar of onzichtbaar) van een tempel of paleis of huis van iemand van hogere kaste als je deze ruimte binnengaat. 

Een groep vrouwen uit dezelfde banjar (wijk) in Penglipuran (een dorp in centraal Bali), allen gekleed in een gekleurde kebaya en gebatikte kain, brengt familieoffers naar de tempel waar op die dag de stichtingsdag van de tempel wordt gevierd, 1 november 1982. (7358-39) © Francine Brinkgreve
Een groep vrouwen uit dezelfde wijk in Penglipuran, allen gekleed in een gekleurde kebaya en gebatikte kain, brengt familieoffers naar de tempel waar op die dag de stichtingsdag van de tempel wordt gevierd, 1-11-1982. (7358-39) © Francine Brinkgreve
Open gallery

De kebaya werd en wordt op Bali ook gedragen als dagelijkse dracht. Zeker in de jaren 1980, maar tegenwoordig ook nog steeds, is de kebaya, veelal in combinatie met een batik kain, de kleding waarin voornamelijk oudere vrouwen zich het meeste thuis voelen.

Open gallery

Van kleurrijk naar wit

Vanaf ongeveer het jaar 2010 zag voormalig conservator Francine Brinkgreve dat er bij tempelfeesten steeds meer witte kebaya’s worden gedragen. Daarvoor werden alle kleuren van de regenboog gedragen. 

Alleen tempelpriesters (pemangku) droegen altijd al witte kleding, de kleur van reinheid. Het dragen van een witte kebaya naar een tempelfeest is tegenwoordig vaak voorgeschreven door de organisatie van het tempelfeest, de desa adat. Ook mannen dragen trouwens een wit jasje. Maar niet iedereen houdt zich hieraan en het hangt ook af van het belang van de tempel. Bij de verjaardag van de tempel van de clan van de zilversmeden in Budakeling droegen veel vrouwen in 2026 wel een gekleurde kebaya. 

Bij begrafenissen draagt iedereen tegenwoordig zwart, maar bij bijvoorbeeld een bruiloft dragen vrouwen hun mooiste gekleurde kebaya. In een winkel met rituele kleding zag Francine dit jaar kebaya’s in alle kleuren van de regenboog.

Over de auteurs

Sabine Bolk is een Nederlandse kunstenaar en batik onderzoeker die zich sinds enkele jaren ook in de kebaya verdiept. In haar onderzoek belicht ze zowel makers als dragers. 

Francine Brinkgreve was werkzaam bij het Wereldmuseum als conservator Insulair Zuidoost-Azië. Sinds haar pensionering is zij vrijwilliger bij het museum. Sinds 1979 bezoekt zij Bali regelmatig. Francine Brinkgreve schonk recent 135 dia’s en digitale foto’s die zij in de periode 1982-2024 op Bali maakte. De focus van deze foto’s is om de gebruiken, rituelen en het dagelijks leven op Bali vast te leggen, maar ze laten ons ook zien hoe de draagwijze van de kebaya verandert. 
 
De gehele serie kun je via deze link meteen bekijken.

Leestips

Wil je meer weten over witte kebaya’s? Lees dan verder met Kebaya – een blouse met een bijzondere geschiedenis.
 
Wil je meer weten over Peranakan-Chinees borduurwerk en de schenking van de familie Kan? Lees dan verder met: 
Draken & feniksen: welkome huwelijksgasten
Chinees huwelijksgeluk in Indonesië
Oud en nieuw vieren in een Chinese familie

 

Copyright © 2026 Wereldmuseum Amsterdam