Topstukken uit Wereldmuseum Amsterdam

Deze bijzondere jurk is gemaakt door de Britse kunstenaar Susan Stockwell in opdracht van Wereldmuseum in 2019. Het werk onderzoekt hoe het Nederlandse koloniale verleden nog altijd doorwerkt in de wereld van vandaag. Stockwell gaf dit thema vorm in een jurk, geïnspireerd op verschillende historische modeperioden en opgebouwd uit landkaarten. 

De kaarten verwijzen niet alleen naar landen en gebieden, maar ook naar handel, grenzen en machtsverhoudingen. In het werk zijn kaarten verwerkt van voormalige Nederlandse koloniën, waaronder Suriname, Indonesië en het Caribisch gebied. 

In de jurk zijn verschillende symbolische verwijzingen verwerkt. De rode wegen en snelwegen lijken als bloed langs de mouwen te stromen. In de buik bevindt zich een schip met een zeil van een Antilliaans bankbiljet, een verwijzing naar handel en de economische belangen die verbonden waren aan het koloniale systeem.

De lange sleep van de jurk is geïnspireerd op de Surinaamse angisa, een traditionele hoofddoek. Door mode, kaarten en textiel samen te brengen onderzoekt Stockwell niet alleen territorium als landgebied, maar ook het menselijk lichaam als een plek waarop geschiedenis, identiteit en macht hun sporen nalaten.

Te zien in Onze Koloniale Erfenis, Inventarisnummer 7175-1.

Dit werk uit 2017 van de Haïtiaans-Amerikaanse kunstenaar Fabiola Jean-Louis maakt deel uit van de fotoserie Rewriting History. Op de foto kijkt een jonge vrouw, Beauvoir, naar een ingelijst portret van een tot slaaf gemaakte man.

Het spiegelbeeld verwijst naar een beroemde foto uit 1863 van Gordon, een gevluchte tot slaaf gemaakt persoon uit Louisiana. De littekens op zijn rug, veroorzaakt door zweepslagen, werden destijds door abolitionisten gebruikt als bewijs van de wreedheid van slavernij. In het werk van Jean-Louis keren deze littekens terug in het borduurwerk op de rug van Beauvoirs jurk.

De jurk die Beauvoir draagt is gemaakt van papier, een materiaal dat Jean-Louis vaker gebruikt in haar werk. Doordat de littekens van Gordon terugkeren in de jurk, worden verleden en heden met elkaar verbonden. Zo laat de kunstenaar zien hoe de gevolgen van slavernij ook generaties later nog zichtbaar en voelbaar kunnen zijn.

Te zien in Onze Koloniale Erfenis, Inventarisnummer : 7243-1

“Ruwatan Tanah Air Beta”, vrij vertaald als “Het zuiveren van mijn thuisland”, is een schilderij van de Indonesische kunstenaar Zico Albaiquni uit 2019.  De titel verwijst naar een ruwatan, een traditioneel reinigingsritueel uit West-Java. Albaiquni liet een ruwatan uitvoeren in de botanische tuin van Bogor. Dit ritueel vormde het vertrekpunt voor zijn onderzoek naar de geschiedenis van deze plek en de verschillende verhalen die ermee verbonden zijn. 

De botanische tuin van Bogor kent een lange geschiedenis. Voor de Sundanese bevolking was het gebied al eeuwenlang een belangrijke spirituele plek. Tijdens de koloniale periode werd hier een botanische tuin aangelegd. Na de Indonesische onafhankelijkheid werd de tuin verbonden met de geschiedenis en identiteit van de nieuwe Indonesische republiek. In dit schilderij brengt Albaiquni deze verschillende historische lagen samen.

De begraafplaats die aan de rechterkant van het schilderij te zien is, is aangelegd in de koloniale tijd. De beeldengroep links verwijst naar de periode vóór de aanleg van de botanische tuin, toen het gebied een belangrijke spirituele plaats was. President Soekarno, zittend in het paviljoen, staat symbool voor de Republiek Indonesië. Zo laat Albaiquni zien hoe één plek door verschillende gemeenschappen steeds opnieuw van betekenis wordt voorzien.

Te zien in Onze Koloniale Erfenis, Inventarisnummer : 7224-1

Dit schilderij uit 2009 gemaakt door kunstenaar Julian Sinzogan is onderdeel van een serie werken waarin de terugkeer van de geesten van weggevoerde slaven centraal staat. Dit werk, uitgevoerd in inkt en papier, toont het zijaanzicht van een slavenschip. Het schip is als het ware opengesneden weergegeven, waardoor in de achtergrond masten en boegen van andere schepen zichtbaar zijn.

Centraal in het werk zijn de felgekleurde figuren. Dit zijn egungun, vooroudergeesten uit de Fon- en Yoruba-tradities van West-Afrika. Volgens deze tradities blijven voorouders verbonden met de wereld van de levenden en kunnen zij tijdens rituelen contact maken met hun nakomelingen. De naakte figuur met een stok bewaakt daarbij de scheiding tussen beide werelden.

In Sinzogans voorstelling keren deze geesten symbolisch terug naar de kust van Benin, vroeger bekend als de ‘Slavenkust’. Zijn ‘spookschepen’ reizen als het ware de trans-Atlantische route in omgekeerde richting. Waar de slavenschepen ooit mensen van Afrika naar Amerika vervoerden, brengen deze schepen de geesten van de weggevoerden terug naar huis.

Te zien in Onze Koloniale Erfenis, Inventarisnummer : TM-6411-1.

Deze banjo werd rond 1770 in Suriname gemaakt door een tot slaaf gemaakte persoon. Het instrument is de oudste bekende banjo van het Amerikaanse continent en biedt een zeldzame inkijk in de muzikale tradities van tot slaaf gemaakte gemeenschappen. De banjo werd verzameld door Gabriel Stedman, een Schotse kapitein in dienst van Nederland. Zijn verslagen en tekeningen behoren tot de belangrijkste informatiebronnen over de slavenperiode in Suriname.

De banjo bestaat uit een kalebas die als klankkast dient, bespannen met schapenvel. De hals is gemaakt van hout en het instrument heeft vier ijzeren snaren. Door het gebruik van een kalebas verschilt iedere banjo in vorm en afmeting.

Instrumenten als deze hebben waarschijnlijk hun oorsprong in West-Afrika. Toen trommels en blaasinstrumenten, die een belangrijke rol speelden in Afrikaanse muziektradities, in veel koloniale gebieden werden verboden, vonden tot slaaf gemaakte mensen nieuwe manieren om muziek te maken. De banjo werd daarbij een belangrijk instrument voor ontspanning, ontmoeting en het voortzetten van muzikale tradities.

Te zien in Onze Koloniale Erfenis, Inventarisnummer RV-360-5696.