Kebaya in beeld

Een groep vrouwen uit dezelfde banjar (wijk) in Penglipuran (een dorp in centraal Bali), allen gekleed in een gekleurde kebaya en gebatikte kain, brengt familieoffers naar de tempel waar op die dag de stichtingsdag van de tempel wordt gevierd, 1 november 1982. (7358-39) © Francine Brinkgreve

In de collectie van het Wereldmuseum Leiden zitten vele kebaya’s - blouses - uit voormalig Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. In dit wereldverhaal lees je hoe de stijl en kleur van de kebaya in de loop van de tijd steeds veranderde. Ook verschilt die stijl per cultuur. Je leest ook hoe de geschiedenis van de kebaya aan de hand van foto’s herverteld kan worden.

Een kebaya is een kraagloze blouse die middenvoor sluit zonder (zichtbare) knopen en vaak met complex borduurwerk versierd is. Een kebaya wordt vaak met een sarong (heup- of wikkelrok) gedragen.

In 2024 werd de kebaya officieel ingeschreven als Unesco immaterieel erfgoed in Brunei, Indonesië, Maleisië, Singapore en Thailand. De kebaya wordt daar - maar ook buiten Zuidoost-Azië - nog steeds dagelijks gedragen, al is het vooral tijdens speciale gelegenheden.

Kebaya in beeld brengen

De geschiedenis van de kebaya is jammer genoeg niet goed gedocumenteerd en is voornamelijk dankzij fotografie te bestuderen. Zoals ook in Europa, had ook de rijkere bovenlaag in Nederlands-Indië, meer toegang tot fotografie en hierdoor zijn kebaya’s uitgebreider vastgelegd. Bestudering van de verschillende kebaya’s én foto’s helpt om de geschiedenis van kebaya’s in beeld te brengen.

Kebaya Encim of Nyonya

De dracht van de kebaya en het type kebaya veranderden door de jaren heen enorm door bekende dragers, maar ook door wetgeving en de positie in de maatschappij. De Peranakan-Chinese (Chinees-Indonesische) bevolking viel tijdens de koloniale bezetting door Nederland onder zowel het Nederlandse als Chinese bestuur.

De Peranakan-Chinese vrouwen kozen massaal voor een witte kebaya, gebaseerd op de effen witte, Europese stijl kebaya, maar met langere punten aan de voorzijde die taps toelopen. Al gauw werd er kleurrijk borduurwerk aan toegevoegd en de witte stof vervangen door allerlei kleuren. Dit type kebaya is nu vooral bekend onder de namen ‘Kebaya Encim’ in Indonesië.

Families Kan, Han en Tan

In de afgelopen jaren schonk de familie Kan voorwerpen, een voorouderaltaar, kleding en foto’s aan het Wereldmuseum, waaronder zes kebaya’s. Deze schenking van de aan elkaar gerelateerde families Kan, Han en Tan geven inzicht in het leven van een Peranakan-Chinese familie in Indonesië en hoe hun tradities, gewoontes en dracht veranderden.

Francine Brinkgreve en Sabine Bolk bestudeerden deze kebaya’s die Sioe Yao Kan en Gie Tjin Kan schonken en foto’s waarop kebaya’s zijn afgebeeld. Je leest meer hun onderzoek en kebaya in het volledige verhaal.